از قدرت سیاسی تا قدرت الگوریتمی:  بازاندیشی در قدرتِ ارتباطات و رسانه در عصر دیجیتال

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده:

 خیرالدین  رحمانی 

عضو کادر علمی دانشکده ارتباطات و ژورنالیزم دانشگاه کابل   

 Email: khairuddin.rahmnai@ku.edu.af  | ORCID: 0009-0009-6440-9407

https://doi.org/10.68138/nebras-140012   

   چکیده

قدرت همواره یکی از مفاهیم بنیادی در علوم اجتماعی، سیاسی و ارتباطات بوده است. با این حال، تحولات فناوری و دگرگونی نظام‌های ارتباطی سبب شده است که سازوکارها، بازیگران و منابع اِعمال قدرت نیز تغییر یابند. در حالی که در برداشت‌های کلاسیک، قدرت بیشتر با دولت، اقتدار سیاسی و توانایی تحمیل اراده پیوند داشت، گسترش رسانه‌های جمعی، شبکه‌های ارتباطی، پلتفرم ‌های دیجیتال، داده‌های بزرگ، الگوریتم‌ها و در سال‌های اخیر هوش مصنوعی، اَشکال جدیدی از قدرت را پدید آورده است. پژوهش حاضر با هدف بازاندیشی در تحول مفهوم قدرت در حوزۀ ارتباطات و رسانه و تبیین گذارِ آن از ساختارهای سیاسی و رسانه‌ای سنتی به ساختارهای شبکه‌ای، پلتفرمی و الگوریتمی انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف توصیفی، از  نظر روش، مروری – روایتی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تحول قدرت را نمی‌توان تنها جایگزینِ یک شکل قدرت با شکل دیگر دانست؛ بلکه گونه های جدید قدرت بر ساختارهای پیشین افزوده شده و در تعامل با آنها عمل می‌کنند. قدرت در عصر دیجیتال به‌تدریج از کنترل مستقیم پیام و مالکیت رسانه به کنترل زیرساخت‌های ارتباطی، داده‌ها و قواعد محاسباتیِ تعیین‌کنندۀ انتخاب، رتبه‌بندی، توزیع و دیده‌شدن اطلاعات منتقل شده است. بر این اساس، مقاله استدلال می‌کند که برای فهم قدرت ارتباطی در عصر دیجیتال، باید رابطه میان نهادهای سیاسی، رسانه‌ها، شبکه‌ها، پلتفرم‌ها، داده‌ها، الگوریتم‌ها و سامانه‌های هوشمند را در یک چارچوب تحلیلی یکپارچه بررسی کرد.

واژگان کلیدی : قدرت، قدرت ارتباطی، قدرت رسانه‌ای، جامعۀ شبکه‌ای، قدرت پلتفرمی، قدرت الگوریتمی، هوش مصنوعی.

موضوعات: ارتباطات، علوم سیاسی، فناوری دیجیتال

Article Title:

The Transformation of Communicative Power:

From Political Power to Algorithmic Power in the Digital Age

Author:

  Khairuddin  Rahmani                                                                                                    

Faculty Member, Faculty of Communication and Journalism, Kabul University

Email: khairuddin.rahmnai@ku.edu.af  | ORCID: 0009-0009-6440-9407

Article ID: NBR – IA – 2026 – 00

 https://doi.org/ 10.68138/nebras-140012

Abstract

Power has always been one of the fundamental concepts in the social sciences, political science, and communication studies. However, technological developments and transformations in communication systems have also altered the mechanisms, actors, and resources through which power is exercised. While classical conceptions primarily associated power with the state, political authority, and the ability to impose one’s will, the expansion of mass media, communication networks, digital platforms, big data, algorithms, and, more recently, artificial intelligence has given rise to new forms of power. This study aims to rethink the transformation of the concept of power in the fields of communication and media and to explain its transition from traditional political and media structures to networked, platform-based, and algorithmic structures. In terms of its purpose, the study is descriptive and employs a narrative review approach. The findings indicate that the transformation of power should not be understood merely as the replacement of one form of power by another; rather, new forms of power have been layered onto existing structures and operate in interaction with them. In the digital age, power has gradually shifted from the direct control of messages and ownership of media toward the control of communication infrastructures, data, and computational rules that shape the selection, ranking, distribution, and visibility of information. Accordingly, this article argues that understanding communication power in the digital age requires an integrated analytical framework that examines the relationships among political institutions, media, networks, platforms, data, algorithms, and intelligent systems.

Keywords:  Power, Communication Power, Media Power, Network Society, Platform Power, Algorithmic Power,  Artificial Intelligence