معرفی کتاب
برخورد درون تمدن ها
کتابِ
“برخوردِ درون تمدن ها”، با عنوان فرعی “کنار آمدن با تضاد و کشمکش های فرهنگی”،
نوشتۀ دیتر زنگهاس، محققِ آلمانی در زمینه های صلح، رفع منازعه و توسعه است.
دیتر
زنگهاس برخی از مهم ترین مسائل جهانِ معاصر را كه امروزه با آن روبرو هستیم مورد
بررسی قرار داده است:
• چگونه جوامع خود را تکثرگرایی انطباق میدهند؟
• آیا تساهل و رواداری را می توان یك راه حل موفقیت آمیز دانست؟
• نقشِ “فرهنگ
“در منازعات اخیر كه “فرهنگ محوری” نامیده شده اند، چیست؟
این
کتاب در سه پاره، یازده فصل و جمعبندی، انسجام یافته
است؛ “پارهها” های کتاب یاد شده بدینترتیب
صورتبندی شده اند:
1. پارۀ
نخست، “متکثر و سیاسی شدن ـ چالش و فرهنگ” نام دارد و شامل شش فصل است که زوایای
مختلفِ امکانِ تعاملِ فرهنگی میانِ مللِ جهان را بررسی میکند و نظریه های مانندِ “پایان تاریخ“ فوكویا و “برخورد تمدن ها“ی هانتینگتون را به شیوۀ
منتقدانۀ به چالش می کشد.
فصلِ
نخست به توضیحِ رویکردِ مؤلف اختصاص دارد و در فصل های دوم تا پنجم امکانات و
دشواریهای ادیان مختلف در ارتباط فرهنگی تبیین شده است؛ فصل دوم، با عنوانِ “آیا
نگاه به گذشته حاصلی دارد؟” ارتباطِ فلسفۀ چین باستان با چین مدرن را بررسی می
کند؛ فصل سوم با عنوانِ ” تمنا برای نوآوری”، موضوعِ اسلام و چالشهای پلورالیسم
را تحلیل نموده و به نقدِ ارتباط اسلام با غرب پرداخته است؛ فصل چهارم بر “بیخانمانی
درمقابلِ نظم عمومی” نظر انداخته و کنکاشهایی در بابِ آئین بودا را ارائه
نموده، همچنان با ذکر مقدماتی، از چگونگی واکنش آئین بودا در
برابرِ مدرنیته نیز سخن به
میان آورده است؛ در فصلِ پنجم که “از تکثر معنوی تا تکثر مدرن؟” نام گرفته، دو راهِ سرنوشتسازِ آئین بودا را بررسی
می کند؛ فصل ششم به گونۀ فشرده، نقشِ پُل را میان دو پارۀ نخست کتاب بر عهده دارد؛
این فصل به این پرسش پرداخته است که چگونه میتوان منازعۀ فرهنگها و برخوردهای فرهنگی
را در هرجا که احتمال وجود آن میرود یا واقعاً وجود دارد، فهمید.
2. پارۀ
دومِ کتاب به مسئلۀ “برخورد تمدنها” اختصاص دارد، این پاره که مشتمل بر چهار فصل
است، موضوع رویارویی تمدنها و منازعات فرهنگی را وجهۀ نظر خود قرار داده است، فصل
هفتم به طور اختصاصی برخورد تمدنها را مورد بررسی قرار می دهد و نهایتاً پیشنهادِ
“همزیستی فرهنگی” را مطرح می کند، این فصل نظریۀ هانتینگتون را در مرکز توجه خود
قرار میدهد، و فرضیۀ “برخورد تمدن ها”ی هانتینگتون را مورد انتقاد قرار می دهد؛ در فصلِ
هشتم، واقعیت منازعاتِ میان فرهنگی مورد توجه قرار گرفته است، زنگهاس تأکید می کند
که : نباید نتیجهگیری تاریخی از مدرنیسم از منظر
مبارزات فرهنگی را به یک دورۀ تاریخی معین( ۱۹۸۹-۱۹۱۷ دورۀ انقلاب فرانسه) و منازعۀ جهانی میان
لیبرالیسم و کمونیسم محدود ساخت، ایشان باور دارد که واقعیتِ مبارزۀ فرهنگی بسیار
متنوع و چند وجهی است؛ در فصل نهم با عنوان “ارزش های آسیایی و سایر ارزشها” به تفاوتهای فرهنگ آسیایی با فرهنگ غربی اشاره شده
و نقاط مثبت و منفی آن مورد ارزیابی قرار گرفته است؛ فصل پایانی پارۀ دوم کتاب ( فصل
دهم )، به مرور آنچه در دو پارۀ پیشین آمده بود، اختصاص دارد و به طور خلاصه به جمعبندی
دیدگاهها میپردازد؛ در واقع این بخش که بخشِ پایانی اثر است، نتیجهگیری کل مباحث را نیز در بر
میگیرد.
3. در
پارۀ سومِ کتاب، بحثِ “ارتباط میان فرهنگها” مطرح شده است، و یازدهمین فصلِ کتاب،
ضمنِ نقدِ شیوۀ کنونی برقراری ارتباط میان فرهنگ ها بویژه فرهنگِ غربی با جهانِ
شرقی و بالاخص اسلام، با پیشنهاد جهتدهی مجدد به گفتگوی فرهنگی در همین راستا
خواهانِ بازسازی واقعگرایانۀ ذهنیتِِ غربی ها از توسعۀ تاریخ غرب میشود؛ در این
فصل به این نکتۀ اشاره میشود که: توسعۀ اروپا، مدرنیسم یا خودِ غرب، را باید در متن و زمینۀ تاریخ واقعی مورد بررسی قرار داد؛ ایشان ایراد می
گیرد که: گفتگوی فرهنگی امروز، توأم با “ذاتباوری” است و چنین فرض میشود که غرب
از خصوصیات متمایز ماهوی یا “ابدی” برخوردار می باشد، ایشان تأکید می کند که :
کشفِ دوبارۀ تاریخ واقعی مدرنیسم در تصحیح و تعدیل تصور خود غربیها از غرب میتواند
یاریبخش باشد، این امر در عین حال میتواند به شرکتکنندگان غربی در گفتگو مدد
برساند تا در مباحثِ فکری با سایر فرهنگها از افتادن در ورطۀ مشابه از مقولۀ ذاتباوری،
اجتناب ورزند.
پایان
بخشِ فصل یازدهم، به مرورِ وضعیتِ شرق آسیا و به درسهای مثبت و منفی که میتوان
از مدرنیسم گرفت اختصاص دارد، در این بخش توصیه می شود تا نوسازی برای توسعه به
گونۀ همهجانبه در نظر گرفته شود و واجد ویژگی های چند خطی باشد.
جمعبندی پایانی کتاب با عنوان “معارضه یا لیبرالیسم:
آیا جهان درگیر منازعات فرهنگی میشود؟” انتظام یافته است، زنگهاس ضمنِ توضیح روندِ
نوسازی، این پرسش را مطرح می کندکه آیا با درس گرفتن از تاریخِ اروپا میتوان از منازعاتِ
فرهنگی ناشی از نوسازی حذر کرد یا منازعات منتج از فرایند نوسازی که ناگزیز در جامعه
های غربی در دهه های پیش رو رخ خواهند داد، ضرورتی گریزناپذیر اند؟. از نظرِ زنگهاس:
برای اینگونه روندهای یادگیری جمعی، که مشخصۀ آن ها فراز و نشیبهای فراوان است، هیچگونه
پایانبندی از پیش تعیین شدۀ وجود ندارد.
مشخصات:
نام
کتاب: برخورد درون تمدنها: کنار آمدن با تضاد و کشمکشهای
فرهنگی
نویسنده
: زنگهاس دیتر
مترجم:
پرویز علوی
محل و
مؤسسۀ نشر: تهران- اختران
سال نشر: 1388
