معرفی کتاب
آداب درست اندیشی: راهنمای اندیشیدن انتقادی
اثر پروفیسور دکتر سید حسن اخلاق
اثرِ علمی دکتر سید حسن اخلاق پژوهشگر افغانستانی و پروفیسور فلسفه و دین در دانشگاه ایالتی کاپین و کالج اجتماعی ویرجینیای شمالی امریکا با عنوان “آداب درست اندیشی: راهنمای اندیشیدنِ انتقادی” توسط انتشارات مقصودی با حمایت مالی انستیتیوت رؤیا برای عدالت جهانی در كابل به چاپ رسید.
نویسنده در این اثرِ علمی، شناختن، به کار بردن و تمرین فکرِ درست را در قالبِ یکصد و ده ادب، با دقت و روشنی و همچنان زبانِ شیوا و مستدل ارائه نموده است، به همین جهت گفته می شود این متن یکی از آثارِ ارزشمند در عرصۀ منطق و اندیشیدن انتقادی به شمار می رود، زیرا به تبیین یکی از مسایل مهم فکری یعنی درست اندیشی با مبانی تفکرِ انتقادی پرداخته است. جستار مهمی که دستیابی به آگاهی قابل اعتماد و درک ارتباط منطقی میان ایده ها را در کانون توجه قرار داده و بر خِرَدورزی در امرِ تحلیل مقوله ها تأکید کرده است. نیاز مهمی که در مقدمۀ کتاب در موردِ آن اشاره شده است:
این کتاب، برای شناختن، به کار بردن و تمرین فکرِ درست و نظرِ موجه است، بدین منظور به گونۀ مستقیم از آداب اصلی سخن می گوید. سیستم تعلیمی ما در تولید آثاری که به روشنی و دقت، محصلان، روشنفکران، تحلیلگران و اصحاب رسانه را با هنر درست اندیشی آشنا سازد؛ نقص زیادی دارد، آنها نیاز به یک کتاب همراه و راهنما دارند که همیشه قوانین ِدرست اندیشی را برای شان یادآوری کند. به همین دلیل این کتاب، قوانین بنیادی و عمومیِ درست اندیشی را روشن و خلاصه بیان می کند. در زبان های غربی چنین کتاب هایی فراوان اند اما در زبان فارسی، کمبود احساس می شود. هدف در اختیار گذاشتن یک کتاب راهنماست، نه اینکه یک متن درسی برای رشتۀ خاص ارائه شده باشد.
“آدابِ درست اندیشی: راهنمای اندیشیدن انتقادی” در واقع جزو نخستین كتاب ها به زبان فارسی است كه پیرامون آموختن منطق مادی به صورت كاربردی نگاشته شده تا برای تقویتِ انسجام متودیک نظام فكری، قدرت استدلال، توان ارزیابی علمی معلومات، و قضاوت آكادمیك به كار رود. بنابراین گفته می شود که هدفِ تفکر انتقادی، دستیابی به بهترین نتایج ممکن در هر موقعیتی است و برای دستیابی به این امر نیاز احساس می شود تا ابزار هایی برای پرورش توانمندی فکر کردن، تقویت مهارت های نرمِ شناختی و جستجوهای خلاقانه و روشمند در جهتِ فعال نگهداشتن چرخۀ آموزش و یادگیری متداوم، در نظر گرفته شوند، که یکی از مناسبترین آنها به کار گیری “اندیشیدنِ انتقادی” است.
تجربۀ چند سال تدریس “اندیشیدن انتقادی” در دانشگاه های آمریكا و آشنایی عمیق با فرهنگ اسلامی و كشور افغانستان به نویسنده، فرصت بخشیده است كه موضوع مسلكی و امروزی را در صد و ده ادب، به زبان ساده و همراه با مثال هایی از زندگی روزمره در افغانستان، به نگارش درآورد.
“آداب درست اندیشی: راهنمای اندیشیدن انتقادی” از دوازده بخش با عناوین زیر تشكیل شده است: مقدمات درست اندیشیدن، اندیشیدن تعمیمی، اندیشیدن مقایسوی، استدلال بر اساس مراجع علمی، اندیشیدن علمی، اندیشیدن اخلاقی، اندیشیدن قیاسی، انكشاف اندیشه، مقالات استدلالی، استدلال های تقریری و گفتاری، مناظرات عمومی و رسانه ها، و تكنیك های غیرعقلانی قناعت بخشی.
اهمیتِ نیاز به کتاب یاد شده در این است که کمک می کند اندیشیدنِ انتقادی به مثابۀ زیربنای عقلانیت و مواجهۀ مستقل با رویداد ها، مفاهیم و مقوله ها در نظر گرفته شود و به صورت مطالعۀ فردی، مباحثۀ گروهی و نیز در صنوف درسی موردِ استفاده قرار گیرد. مطالعۀ این کتاب یاری می رساند که مهارتِ تفکرِ تأملی ما تقویت گردیده و در رابطه با مقوله هایی مانندِ مشاهده، تحلیل، تفسیر، تأمل، ارزیابی، استنتاج، توضیح، حل مسئله و تصمیمگیری، نگاه منسجمی به دست آوریم و به نتایج معقولتری دست پیدا کنیم. به همین جهت توصیه می شود این متن به عنوان متنِ آموزشی برای محصلان دانشگاه ها، به ویژه دانشجویان علوم بشری و نیز متعلمان مدارس دینی و فعالان مدنی کارآمد است، تا افزون بر ارزیابی منطقی تفكرات خود، برای عقلانی ساختن فضای گفتگو و سپهرِ عمومی نیز سهم بگیرند. آداب درست اندیشی كوشیده است با مثال های ملموس، برای خواننده زمینۀ تمرین ذهنی را فراهم سازد و قدرت استدلال و درک ارتباط میانِ ایده ها برای وی را بالا ببرد.
در مقدمۀ کتاب افزون بر اینکه از درست اندیشی به عنوان مهمترین فعالیتِ ذهنی و وجه ممیز آدمی با سایر موجودات سخن به میان آمده، بحثِ دانستنِ آدابِ آن را نیز برای رهایی از دام مغالطات واجدِ اهمیتِ اساسی معرفی نموده و به سه بخش مهم آن پرداخته است:
اندیشیدن ِمربوط به تفکر انتقادی شامل سه بخش است: مهارت های مربوط به فهم، مهارت های مربوط به درستی، و مهارت های مربوط به دلیل آوری. در بخش اول، سخن روی معلومات فراوانی است که روزانه ما با آنها بمبارد می شویم. اگر ما ندانیم چه طور از لوازم و پیامد های آنها در خود بهره بریم، این معلومات سودی برای ما ندارند. بسیاری از آنها بدون آنکه نشان دهند، ناقص و جانبدارانه اند؛ لذا اگر معیاری نداشته باشیم با آنها به اشتباه می افتیم. بخش دوم، با استدلال هایی سروکار دارد که روزانه می شنویم یا می خوانیم. اینها ساخته شده اند تا باورهایی را در ما ایجاد کنند که اگر ما به آنها گوش نمی دادیم به آن باورها، گرایش پیدا نمی کردیم. سیاستمداران، عالمان دینی، اصحاب رسانه، و گروه های علاقه مند و ذینفع در موضوعاتِ خاص، وقت و سرمایه و فکر زیادی را خرج می کنند تا قناعت ما را به دست آورند. اما لازم است که معیارهایی را بشناسیم تا دلیل آوریِ خطا از درست را تشخیص دهیم. این را احترام به خود و منافع ما هم ایجاب می کند. بخش سوم، مربوط به احترامِ فکری برای خود قائل شدن است. همۀ ما این ظرفیت را داریم که استدلال درست از نادرست را بشناسیم و بدانیم که به چه چیزی باور داشته باشیم و چه چیزی را باور نکنیم. لذا، اگر اجازه دهیم که دیگران به جای ما فکر کنند، شخصیت خود را پایمال کرده ایم. اگر ما خودِ مان را جدی نگرفته ایم و به خود آموزش نداده باشیم که فرق درست و نادرست اندیشی را بفهمیم همواره در این خطر هستیم که بردۀ فکر و ارزش های دیگران بگردیم.
شایان یادآوری است که پروفیسور دکتر سید حسن اخلاق، از متخصصان ارشد و برجستۀ فلسفه و دین است که هم اکنون در دانشگاه ایالتی کاپین و کالج اجتماعی ویرجینیای شمالی امریکا در مقام پروفیسور و پژوهشگر مشغول تدریس و تحقیق می باشد.
نبراس افزون بر اینکه چاپ و نشر کتابِ “آداب درست اندیشیدن: راهنمای اندیشیدن انتقادی” را برای نویسندۀ اندیشمندِ آن جناب پروفیسور دکتر سیدحسن اخلاق، انستیتیوت رؤیا برای عدالت جهانی و انتشارات مقصودی مبارک باد می گوید، بدین باور است که این اثرِ وزین در واقع هنرِ شفاف اندیشیدن و شیوۀ نقد و نحوۀ فرنودآوری را به گونۀ آموزش می دهد که از یکسو مراحل کاوشگری و چارچوب های مفهومی ما در مسیرِ درست قرار می گیرد و از جانب دیگر درونمایه های تحلیل و تصمیم مان از عقلانیتِ سنجشگرانه برخوردار می شود. بنابراین به دانشجویان و پژوهشگران عرصه های دانش های منطق و فلسفه، علوم انسانی و مطالعات فرهنگی سفارش می شود از مطالعۀ “آداب درست اندیشی: راهنمای اندیشیدن انتقادی” بهره های فراوان ببرند و بر اطلاعات شان در زمینۀ اندیشۀ انتقادی به گونۀ بهینه بیفزایند.
شناسنامۀ کتاب:
نام کتاب: آداب درست اندیشی: راهنمای اندیشیدن انتقادی
نویسنده : پروفیسور دکتر سید حسن اخلاق
ناشر : انتشارات مقصودی با حمایت مالی انستیتیوت رؤیا برای عدالت
سال انتشار: 1401
محل نشر: کابل– افغانستان
نوبت چاپ: نخست
تعداد صفحات: 287
تیراژ: 1000
قطع: رقعی
