کنفرانس بینالمللی «فلسفه در زمانهٔ جنگ» در دانشگاه سوربن
کنفرانس بینالمللی «فلسفه در زمانهٔ جنگ»، به مناسبت روز جهانی فلسفه در تاریخ ۸ نوامبر ۲۰۲۵، در دانشگاه سوربن پاریس برگزار شد. این رویداد فکری به ابتکار انجمن فرهنگی ـ اجتماعی آرمان، با همکاری نهاد افیون فلسفه و با پشتیبانی اتحادیهٔ اروپا و دانشگاه سوربن به انجام رسید و میزبان شماری از اندیشمندان، استادان و پژوهشگران از کشورهای گوناگون بود.
هدف اصلی کنفرانس، تأملِ فلسفی در نسبت میان تفکر و خشونت، بازاندیشی در نقش اندیشه در دوران بحران، و واکاوی پدیدارِ جنگ و مقاومت در سپهر اجتماعی و تاریخی افغانستان بود. در آغاز برنامه، دکتر نجیبالله جانباز، استاد پیشین دانشگاه سوربن، مشاور اسبق دادگاه عالی افغانستان و عضو هیأت اداری انجمن آرمان، سخنرانی افتتاحیه را ایراد کرد. وی ضمن معرفی چشماندازهای فرهنگی انجمن آرمان، بر ضرورت گفتگو و فهم متقابل تأکید ورزید و آن را مناسبترین امکانِ رهایی از چرخهٔ خشونت دانست. ایشان تاریخ جنگهای ویرانگر افغانستان را پدیداری از شکستِ عقلانیت گفتگویی تفسیر نمود.
یکی از جلوههای درخشان این کنفرانس، جستار در باب مقاومت زنان افغانستان در برابر خشونت و افراطگرایی بود. سخنرانان، این ایستادگی را نه تنها واکنشی سیاسی، بلکه جنبشی با جوهر اخلاقی در پاسداشت از آزادی و کرامت انسانی تفسیر کردند. از منظر فلسفی، این مقاومت پدیدارِ “زیستن آزادانه در شرایط نفی انسانیت” معرفی گردید؛ پدیداری که از سوی شرکتکنندگان بهعنوان یکی از والاترین نمودهای شجاعت معنوی و پایداری مدنی در روزگار ما شناخته شد.
در بخش علمی کنفرانس، رزیقه عدنانی، فیلسوف و اسلامشناس الجزایری ـ فرانسوی، با جستاری تحت عنوان «شکست اندیشه در تفکر اسلامی و وضعیت فلسفه»، به واکاوی بحران اندیشهورزی در سنتهای فکری جهان اسلام پرداخت. سپس سپید بیرشک، دانشجوی دکتری فلسفه در دانشگاه آزاد برلین، در سخنرانی خود با عنوان «نظام عشق در برابر مابعدالطبیعهٔ شر: پاسخ هستیشناختی به مسئلهٔ جنگ»، عشق و پیوند انسانی را بدیل متافیزیکیِ خشونت دانست. همچنین آزاده کیان، استاد جامعهشناسی دانشگاه پاریس، تاریخ جنبشهای زنان در ایران و افغانستان را میان دو قطب خودمختاری و وابستگی به قدرت بازخوانی کرد و آن را پدیداری از تنش میان رهایی و سلطه دانست.
در ادامه، استاد سید حسین اشراق، پژوهشگر فلسفه و بنیانگذار مؤسسهٔ مطالعات و تحقیقات نبراس، در سخنرانی خود با عنوان «جنگ و فلسفهٔ میانفرهنگی: نقد خشونت و امکان گفتگوی انسانی»، بر ظرفیت فلسفه، بهویژه فلسفهٔ میانفرهنگی، در نقد خشونت و احیای گفتگوی انسانی تأکید کرد. ایشان با نگاهی تاریخی و تحلیل فلسفی به تعامل فرهنگها و بازخوانی میراث عقلانی شرق و غرب، نشان داد که ریشهٔ جنگ در ناتوانی از فهم «دیگری» نهفته است و تنها از رهگذر گفتگو، عقلانیت انتقادی و پذیرش تکثر و تنوع میتوان به صلح دست یافت. استاد اشراق فلسفه را نیروی رهاییبخش دانست که در برابر جهل، جزم و سلطه، از امکانِ اندیشیدن و زیستن با “دیگری” پاسداری میکند. او گفتگو را سرچشمهٔ زایش معنا و آگاهی خواند؛ نیرویی که میتواند خودمرکزپنداریهای گوناگون را مهار کرده و افقهای تازهای از تفاهم و همزیستی انسانی در جهان بحرانزدهٔ معاصر بگشاید.
در بخش پایانی کنفرانس، شماری از دانشجویان دانشگاههای پاریس و آکسفورد نیز دیدگاههای خود را در قالب ارائههای کوتاه فلسفی بیان کردند. این رویداد با اجرای کنسرتی یکساعته از سوی هنرمندان فرانسوی به فرجام رسید و با استقبال چشمگیر مخاطبان همراه بود. شایان یادآوری است که این نخستین بار است انجمن فرهنگی ـ اجتماعی آرمان، بهعنوان نهادِ افغانستانی ـ فرانسوی، برنامهای با رویکرد میانفرهنگی را در دانشگاه سوربن برگزار میکند؛ رویدادی که میکوشد پدیدهٔ جنگ را نه در سطح سیاسی، بلکه در افق تفکر فلسفی و گسترهٔ اخلاق انسانی به بحث گذارد و از خلال آن، امکان بازاندیشی در معنای مقاومت، کرامت و گفتگو را در “جهان درهمشکستهٔ” کنونی بگشاید.
