رسانهها و دشوارۀ بازآفرینی اندیشه: بازخوانیِ انتقادی پیوندهای مکتب فرانکفورت و مطالعات فرهنگی
نوع مقاله: پژوهشی
نویسندگان:
1. دکتر سید ابراهیم درویشیان
پژوهشگر ارشد، دیپارتمنت روابط بینالملل، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه ملی، کابل، افغانستان
Email: darwishian.ebraheem@gmail.com | ORCID: 0000-0003- 1506- 5491
2. خیرالدین رحمانی
استاد ارتباطات دانشگاه کابل، افغانستان
Email: khairuddin.rahmnai@ku.edu.af ORCID: 0009-0009-6440- 940
چکیده
این مقاله با هدف بازاندیشی در مفهوم «بازتولید اندیشه» در رسانههای معاصر، به بررسی پیوندِ نظری میان سنت انتقادی مکتب فرانکفورت و رویکردهای مطالعات فرهنگی بیرمنگام میپردازد. پژوهش با بهرهگیری از چارچوب نظری «صنعت فرهنگ» در آثار تئودور آدورنو و ماکس هورکهایمر و نیز مدل «رمزگذاری/ رمزگشایی» استوارت هال، میکوشد تبیین کند که رسانههای جریان اصلی، از منظر نظریههای انتقادی رسانه، ممکن است فراتر از بازتابِ واقعیت، در فرایند تولید معنا و شکلدهی به گفتمانها و ادراک اجتماعی نیز نقش داشته باشند. روش پژوهش مبتنی بر مرور تحلیلی – نظری و سنتز مفهومیِ مطالعات پیشین در حوزۀ نظریۀ انتقادی رسانه است. بر پایۀ بررسی ادبیات موجود، به نظر میرسد برخی رویکردهای انتقادی رسانه بر این باورند که رسانههای معاصر، از طریق استانداردسازی زبان، قاببندی ایدئولوژیک رویدادها، سلسلهمراتببخشی به بازنمایی رنج انسانی و عقلانیسازی مناسبات قدرت، در ترسیم «حلقۀ محدودِ رضایت» نقش ایفا میکنند؛ وضعیتی که در آن، کنش تفسیری مخاطب، علیرغم برخورداری ظاهری از آزادی انتخاب، تا حدی در چارچوبهای معناییِ از پیش صورتبندیشده هدایت میشود. در چنین فرایندی، اندیشه ممکن است بیش از آنکه در مسیرِ تولید خلاقانه و مستقل قرار گیرد، در قالب الگوهای بازتولیدشدۀ معنایی سازمان یابد. در عین حال، تلفیق نظریۀ انتقادی فرانکفورت با رهیافت مطالعات فرهنگی نشان میدهد که نظامهای رسانهای را نمیتوان بهصورت کامل بسته و یکسویه تلقی کرد؛ زیرا امکانِ خوانشهای مذاکرهای، تفسیری و حتی تقابلی از سوی مخاطبان همچنان وجود دارد، هرچند این فرایندها نیز در محدودۀ ساختارهای هژمونیک شکل میگیرند. از این منظر، میتوان استدلال کرد که رسانههای معاصر، در برخی تحلیلهای انتقادی، افزون بر کارکرد اطلاعرسانی، در بازتولید الگوهای نسبتاً همگون معنایی و جهتدهی به افقهای ادراک اجتماعی نیز نقش دارند.
واژگان کلیدی:
بازتولید اندیشه، رسانه و قدرت، رمزگذاری/ رمزگشایی، صنعت فرهنگ، هژمونی رسانهای
موضوعات:
علوم ارتباطات/ مطالعات فرهنگی/ نظریه انتقادی
عنوان مقاله English
Media and the Problematic of Reimagining Thought:
A Critical Rereading of the Confluences Between the
Frankfurt School and Cultural Studies
Englishنویسندگان
Dr. Sayeed Ebrahim Darwishean1 & Khairuddin Rahmani2
1. Senior Researcher, Department of International Relations, Faculty of Law and Political Science, Mili
University, Kabul, Afghanistan.
Email: darwishian.ebraheem@gmail.com | ORCID: 0000-0003-1506-5491
2. Lecturer, Department of Communication Studies, Kabul University, Kabul, Afghanistan.
Email: khairuddin.rahmnai@ku.edu.af | ORCID: 0009-0009-6440-9407
چکیده English
Media and the Problematic of Reimagining Thought: A Critical Rereading of the Confluences Between the Frankfurt School and Cultural Studies
This article aims to re-conceptualize the notion of the reproduction of thought in contemporary media by examining the theoretical linkage between the Frankfurt School’s critical theory and the Birmingham tradition of Cultural Studies. Drawing upon the concept of the culture industry developed by Theodor Adorno and Max Horkheimer, alongside Stuart Hall’s encoding/decoding model, the study argues that mainstream media function not merely as institutions reflecting reality but as active mechanisms of meaning production and ideological orientation of social consciousness. Methodologically, the research adopts an analytical–theoretical review and conceptual synthesis of existing scholarship within critical media theory. The findings indicate that contemporary media construct a “closed loop of consent” through the standardization of language, ideological framing of events, hierarchical valuation of human suffering, and the rationalization of violence. Within this process, audiences appear free while their interpretive horizons remain structured by pre-encoded frameworks of meaning. Consequently, thought is not generated as an autonomous intellectual practice but reproduced within a preconfigured communicative cycle. At the same time, integrating Frankfurt School theory with Cultural Studies demonstrates that media systems are not entirely closed structures, as negotiated and oppositional readings remain possible for audiences. However, such forms of resistance are largely contained within hegemonic boundaries. The study concludes that contemporary media should be understood not merely as instruments of information dissemination but as an industry of consciousness — a system that simultaneously produces meaning, regulates the horizon of thinking, and reproduces global ideological order
واژگان کلیدی: English
Reflective thinking, thinking reflectively, hermeneutic reflexivity, critical thinking, autonomous epistemology, questionability, realistic occurrence.
مراجع
Adorno, T. W. (2001). The culture industry: Selected essays on mass culture (J. M. Bernstein, Ed.). Routledge. (Original work published 1991)
Black, D. R., Blue, C. L., Mattson, M., Galer-Unti, R. A., & Coster, D. C. (2001). An evaluation of the impact of a fear appeal message on college students’ drinking behavior using the extended parallel process model. American Journal of Health Behavior, 25(5), 481–491.
Butler, J. (2004). Precarious life: The powers of mourning and violence. Verso.
Chomsky, N. (2004, January 2). On the US and the Middle East. Chomsky.info. https://chomsky.info/20040102/
Durham, M. G., & Kellner, D. M. (Eds.). (2006). Media and cultural studies: Keyworks (Rev. ed.). Blackwell Publishing.
Grabbe, L. C., McLuhan, A., & Held, T. (Eds.). (2023). Beyond media literacy (Vol. 7). Büchner-Verlag.
Habermas, J. (1989). The structural transformation of the public sphere: An inquiry into a category of bourgeois society (T. Burger, Trans.). MIT Press.
Hall, S. (1980). Encoding/decoding. In S. Hall (Ed.), Culture, media, language: Working papers in cultural studies, 1972–79 (pp. 128–138). Unwin Hyman.
Horkheimer, M. (1972). Critical theory: Selected essays (M. J. O’Connell, Trans.). Herder and Herder.
Horkheimer, M., & Adorno, T. W. (2002). Dialectic of enlightenment: Philosophical fragments (G. Schmid Noerr, Ed.; E. Jephcott, Trans.). Stanford University Press.
Kellner, D. (2020). Media culture: Cultural studies, identity and politics between the modern and the post-modern (2nd ed.). Routledge.
Marcuse, H. (2013). One-dimensional man: Studies in the ideology of advanced industrial society. Marxists Internet Archive.
http://www.marxists.org/reference/archive/marcuse/works/one-dimensional-man/index.html (Original work published 1964)
McChesney, R. W. (2015). Rich media, poor democracy: Communication politics in dubious times. The New Press.
Mintcheva, S. (2012). Scare tactics. Index on Censorship, 41(4), 173–177. https://doi.org/10.1177/0306422012466990
Moscato, S., Black, D. R., Blue, C. L., Mattson, M., Galer-Unti, R. A., & Coster, D. C. (2001). Evaluating a fear appeal message to reduce alcohol use among Greeks. American Journal of Health Behavior, 25(5), 481–491.
Ranji, B. (2021). Traces of orientalism in media studies. Media, Culture & Society, 43(6), 1136–1146. https://doi.org/10.1177/01634437211022692
Said, E. W. (2023). Orientalism. In Social Theory Re-Wired (3rd ed.). Routledge.
Storey, J. (2021). Cultural theory and popular culture: An introduction (9th ed.). Routledge.
Tranfield, D., Denyer, D., & Smart, P. (2003). Towards a methodology for developing evidence-informed management knowledge by a means of systematic review. British Journal of Management, 14(3), 207–222. https://doi.org/10.1111/1467-8551.00375
Waisbord, S., & Mellado, C. (2014). De-westernizing communication studies: A reassessment. Communication Theory, 24(4), 361–372. https://doi.org/10.1111/comt.12044.