بازخوانی قدرت در اندیشۀ ماوردی
نوع مقاله: علمی – پژوهشی
نویسنده: دکتر میرویس بلخی
دکترای علوم سیاسی و مطالعات بین الملل، استاد دانشگاه جیمز مادیسون
Email: mirwaisbalkhi@yahoo.com
ORCID: 0000-0001-5041-7830
DOI: 10.68138/nebras-14002
چکیده
این مقاله با طرح مسئلۀ سوءفهم گستردۀ مفهوم قدرت در سنت سیاسی اسلامی – به‌ویژه حوزۀ خراسان و جهان اسلام – استدلال می‌کند که برداشت رایج از اندیشۀ سیاسی ابی الحسن ماوردی متفکر برجستۀ سدۀ پنجم هجری، بر پایۀ قرائت‌های تقلیل‌گرایانۀ فقهی و نظریۀ «تغلّب» شکل گرفته و بخش پخته‌تر اندیشۀ او نادیده مانده است. روش پژوهش بر تحلیل متن‌محور و بازسازی مفهومی استوار است و کتاب «درر السلوك في سياسة الملوك» او به‌عنوان نمایندۀ مرحلۀ متأخر و تجربی اندیشۀ ماوردی بررسی می‌شود. یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که قدرت نزد ماوردی نه ابزار غلبه، بلکه مسئولیتِ اخلاقی و سازوکارِ نهادی برای تولید عدالت، نظارت سالم، اطلاعات صحیح، احسان، امنیت و امانت‌داری است؛ مفهومی که با نظریه‌های معاصر حکمرانی خوب و رهبری اخلاقی هم‌پوشانی دارد. مقاله نتیجه می‌گیرد که بازخوانی انتقادی ماوردی می‌تواند مبنای بومی و اخلاقی برای نقد اقتدارگرایی معاصر و بازتعریف نظریۀ قدرت در جهان اسلام فراهم آورد و برای کشورهایی مانندِ افغانستان – که با بحران مشروعیت و کارآمدی مواجه اند – اهمیتی ویژه دارد.
واژگان کلیدی: ارکان قدرت، حکمرانی خوب،اخلاق سیاسی، درر السلوك في سياسة الملوك
موضوعات: حکمرانی و سیاست‌گذاری عمومی
Re-reading Power in the Thought of al-Māwardī
Dr. Mirwais Balkhi
Ph.D. in Political Science and International Studies, Professor at James Madison University
Email: mirwaisbalkhi@yahoo.com | ORCID: 0000-0001-5041-7830
Abstract
Raising the problem of the widespread misunderstanding of the concept of power within the Islamic political tradition -particularly the domain of Khorasan and the Islamic world -this article argues that the prevailing interpretation of the political thought of Abū al-Ḥasan al-Māwardī, a prominent fifth-century AH thinker, has been forged upon reductionist jurisprudential readings and the theory of taghallub (coercive dominance), thereby casting a veil over the more mature strata of his philosophy. The methodology of this research rests upon text-based analysis and conceptual reconstruction, examining his treatise Durar al-Sulūk fī Siyāsat al-Mulūk as a representative artifact of al-Māwardī’s late and empirical phase of thought. The findings of the article evince that, for al-Māwardī, power is conceived not as an instrument of sheer subjugation, but rather as a moral responsibility and an institutional mechanism for the generation of justice, sound oversight, truthful intelligence, beneficence, security, and trustworthiness—a conceptualization that resonates with contemporary theories of good governance and ethical leadership. The article concludes that a critical re-reading of al-Māwardī can furnish an indigenous and ethical foundation for critiquing contemporary authoritarianism and redefining the theory of power within the Islamic world, holding profound significance for nations such as Afghanistan that grapple with crises of legitimacy and efficacy.
Keyword: Pillars of power, Good governance, Political ethics, Durar al-Sulūk fī Siyāsat al-Mulūk, Legitimacy
مراجع
الف) منابع فارسی و عربی
آخوند خراسانی، محمدکاظم. (۱۴۰۹ ق). کفایة الأصول.
قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
ابن تیمیة، أحمد بن عبدالحلیم. (بی‌تا). مجموعة الفتاوى
(ج ۲۰). مدینة المنورة: مجمع الملك فهد لطباعة المصحف الشریف.
ابن قیم الجوزیة، محمد بن أبی‌بکر. (۱۹۹۶). إعلام
الموقعین عن رب العالمین (ج ۳). بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابن‌النجار، محمد بن أحمد الفتوحی. (بی‌تا). شرح الکوکب
المنیر (ج ۴). بیروت: مؤسسة الرسالة.
ابن نجیم، زین‌الدین بن إبراهیم المصری. (۱۹۹۷). البحر
الرائق شرح كنز الدقائق (ج ۶). بیروت: دار الکتب العلمیة.
البخاری، عبدالعزیز بن أحمد. (۱۹۹۷). کشف الأسرار شرح
أصول البزدوی (ج ۳). بیروت: دار الکتب العلمیة.
الزرکشی، بدرالدین محمد بن عبدالله. (بی‌تا). البحر
المحیط فی أصول الفقه (ج ۶). کویت: وزارة الأوقاف.
السرخسی، محمد بن أحمد. (۱۳۷۲ ق). أصول السرخسی (ج
۲). بیروت: دار المعرفة.
الشاطبی، إبراهیم بن موسی. (۱۹۹۷). الموافقات فی أصول
الشریعة (ج ۴). بیروت: دار المعرفة.
الماوردی، أبو الحسن علی بن حبیب. (۱۴۰۵ ق / ۱۹۸۵). أدبُ
الدنیا و الدین. شرح و تعلیق: محمد کریم راجح. بیروت: دار الکتب العلمیة.
الماوردی، أبو الحسن علی بن حبیب. (۱۴۱۷ ق / ۱۹۹۷). درر
السلوك في سياسة الملوک. تصحیح: فؤاد عبد المنعم أحمد. ریاض: دار الوطن.
بلخی، میرویس. (۱۴۰۵ ش). سیاست‌نامهٔ ماوردی؛ ترجمه
و بازخوانی کتاب درر السلوک. کابل: خانهٔ مولانا.
حائری یزدی، عبدالکریم. (۱۴۱۸ ق). درر الفوائد فی شرح
الفرائد. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
حقانی، عبدالحکیم. (۱۴۰۱ ش). امارت اسلامی افغانستان.
ترجمهٔ صالح مصلح. نشر دیجیتال.
صدر، محمدباقر. (۱۴۰۵ ق). بحوث فی علم الأصول (ج ۷).
بیروت: دار التعارف.
Al-Baghdadi, A.
M. (1981). Political thought of Abu Al-Hasan Al-Mawardi (PhD thesis).
University of Edinburgh.
Al-Māwardī, A.
al-Ḥ. ʿA. ibn Muḥammad. (1989). Al-Aḥkām al-Sulṭāniyya wa al-Wilāyāt
al-Dīniyya. Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya.
Arendt, H.
(1970). On violence. Harcourt, Brace & World.
Arkoun, M.
(1994). Rethinking Islam. Westview Press.
Barfield, T.
(2010). Afghanistan: A cultural and political history. Princeton
University Press.
Bevir, M.
(2012). Governance: A very short introduction. Oxford University Press.
Black, A.
(2011). The history of Islamic political thought. Edinburgh University
Press.
Crone, P.
(2004). God’s rule: Government and Islam. Columbia University Press.
Crone, P.,
& Hinds, M. (1986). God’s Caliph: Religious authority in the first
centuries of Islam. Cambridge University Press.
Fukuyama, F.
(2004). State-building: Governance and world order in the 21st century.
Cornell University Press.
Giustozzi, A.
(2019). The Taliban at war. Oxford University Press.
Hallaq, W.
(2013). The impossible state: Islam, politics, and modernity’s moral
predicament. Columbia University Press.
Hamid, E. A.
(2001). Al-Mawardi’s theory of state: Some ignored dimensions. American
Journal of Islamic Social Sciences, 18(4), 1–18.
Hawting, G.
(2000). The first dynasty of Islam: The Umayyad Caliphate AD 661–750.
Routledge.
Hourani, G.
(1985). Reason and tradition in Islamic ethics. Cambridge University
Press.
Hyden, G.
(1992). Governance and development. Routledge.
Ibn Khaldūn,
ʿA. al-R. ibn Muḥammad. (2005). Al-Muqaddima.
Dār al-Fikr.
Izutsu, T.
(1966). Ethico-religious concepts in the Qur’an. McGill University
Press.
Lambton, A. K.
S. (1981). State and government in medieval Islam. Oxford University
Press.
Lammens, H.
(1910). Le califat dans la doctrine de Mawardi. Revue de l’Orient Chrétien.
OECD. (n.d.). Principles
of good governance. OECD Publishing.
Rosenthal, E.
(1958). Medieval Islamic political thought. Cambridge University Press.
Rosenthal, F.
(1968). Political thought in medieval Islam. Cambridge University Press.
Rothstein, B.
(2011). The quality of government: Corruption, social trust, and inequality
in international perspective. University of Chicago Press.
Wellhausen, J.
(1927). The Arab kingdom and its fall. Curzon Press.