سه مفهوم قدرت: فوکو، بوردیو و هابرماس
نوع مقاله: علمی – پژوهشی
نویسنده: دکتر گِرد کریستنسن
دانشیار دانشگاه کپنهاگ دانمارک؛ دکترای علوم تربیتی؛ پژوهشگر حوزه های فلسفه، علوم تربیتی و نظریه اجتماعی
Email: gerd@hum.ku.dk
ORCID: 0000-0002-5279-6800
DOI: https://doi.org/10.68138/nebras-14005
برگرداننده به فارسی: افسون اشراق
کارشناس ارشد علوم در سلامت دیجیتال و تحلیل داده‌ها (M.Sc. in Digital Health and Data Science ( ، دانشگاه SRH، آلمان
Email: afsooneshraq@nebras.eu
ORCID: 0009-0001-7602-8566
چکیده
این مقاله به بررسی مفهوم قدرت در سه نظریۀ اجتماعی متفاوت می پردازد که در پژوهش های آموزشی کاربرد گسترده ای دارند: نظریۀ های یورگن هابرماس، پیر بوردیو و میشل فوکو. در زندگی روزمره، مفهوم قدرت اغلب چنان به کار می‌رود که گویی تنها یک معنای مشخص دارد: قدرت به مثابۀ امری در اختیار فرد یا گروهی خاص، یعنی «قدرتمندان»، که بر فرد یا گروه دیگری، یعنی «افراد فاقد قدرت»، اِعمال می‌شود. در این برداشت، قدرت نیرویی با ظرفیت اعمال سرکوب تلقی می شود و به یک فرد، فرهنگ، دولت یا جامعه نسبت داده می شود. با این حال، قدرت را می توان به شیوه ای متفاوت نیز درک کرد؛ یعنی به عنوان امری که در تملک فرد یا گروه خاصی نیست و در عین حال دارای کارکردِ مولد است. در این مقاله، سه برداشت از مفهوم قدرت ارائه و در ارتباط با یکدیگر بررسی می شوند. همچنین، این برداشت ها در پیوند با برخی مضامین فلسفی مشخص، از جمله دوگانه انگاری، تقلیل گرایی، جبرگرایی و خودآیینی، حقیقت، هنجارمندی و نسبی گرایی مورد بحث قرار می گیرند. در نهایت، مقاله نشان می دهد که نوع مفهوم قدرتی که پژوهشگر به کار می گیرد، پیامدهای مهمی برای شیوۀ تحلیل تعارض ها در پژوهش های آموزشی دارد و از این رو، بر نحوۀ فهم ما از جهانی که در آن زندگی می کنیم نیز تأثیر می گذارد.
واژگان کلیدی: قدرت، یورگن هابرماس، پیر بوردیو، میشل فوکو، نظریه اجتماعی، نظریۀ انتقادی، آموزش، تعارض، خودآیینی، حقیقت و هنجارمندی
موضوعات: نظریۀ قدرت، فلسفۀ آموزش، جامعه‌شناسی معرفت
Three concepts of power: Foucault, Bourdieu, and Habermas
Author: Dr. Gerd Christensen2
Translator into Persian: Afsoon Eshraq3
[2] Dr. Gerd Christensen is an Associate Professor at the University of Copenhagen, Denmark; holds a Ph.D. in Educational Sciences; and is a researcher in the fields of philosophy, educational sciences, and social theory.
Email: gerd@hum.ku.dk | ORCID: 0000-0002-5279-6800
[3] M.Sc. in Digital Health and Data Science, SRH University, Germany
Email: afsooneshraq@nebras.eu | ORCID: 0009-0001-7602-8566
Abstract
The article is a discussion of the concept of power in three different social theories that are often applied to educational research: the theories of Jürgen Habermas, Pierre Bourdieu, and Michel Foucault. In everyday life, the concept of power is used as if it only had a single connotation: power as possessed by someone (“the powerful”) while exercised over someone else (“the powerless”). In this case, power is considered as a (potentially) repressive force and ascribed to a person, a culture, a state, or a society. Though, power can be comprehended otherwise: as non-possessed and productive. In the paper, the three conceptions of power are presented and discussed in relation to each other and to specific philosophical themes like dualism, reductionism, determinism and autonomy, truth, normativity, and relativism. Finally, the paper shows that the applied power-concept has significant consequences for the way the educational researcher analyzes conflicts, and therefore also for our understanding of the world in which we live.
Keywords: Power, Jürgen Habermas, Pierre Bourdieu, Michel Foucault, Social Theory, Critical Theory, Education, Conflict, Autonomy, Truth and Normativity
مراجع
Ashenden, S., & Owen, D. (1999). Foucault contra Habermas: Recasting the dialogue between genealogy and critical theory. Sage Publications Ltd. https://doi.org/10.4135/9781446221822
Ball, S. J. (2013). Foucault, power and education. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203092781
Bathmaker, A.-M. (2015). Thinking with Bourdieu: Thinking after Bourdieu. Using ‘field’ to consider in/equalities in the changing field of English higher education. Cambridge Journal of Education, 45(1), 61–80. https://doi.org/10.1080/0305764X.2014.988683
Bourdieu, P. (1977). Outline of a theory of practice. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511812507
Bourdieu, P. (1990). The logic of practice. Polity Press. https://doi.org/10.1515/9781503621749
Bourdieu, P. (2010). Distinction. Routledge.
Bourdieu, P., & Passeron, J.-C. (1990). Reproduction in education, society and culture. Sage Publications.
Butler, J. (1999). Performativity’s social magic. In R. Shusterman (Ed.), Bourdieu: A critical reader. Blackwell.
Christensen, G., & Hamre, B. (2018). Tænke med Foucault [Thinking with Foucault]. Unge Pædagoger.
Cronin, C. (1996). Bourdieu and Foucault on power and modernity. Philosophy & Social Criticism, 22(6), 55–85. https://doi.org/10.1177/019145379602200603
Englund, T. (2009). Educational implications of the idea of deliberative democracy. In M. Murphy & T. Fleming (Eds.), Habermas, critical theory and education (pp. 19–32). Routledge.
Foucault, M. (1980). Two lectures. In C. Gordon (Ed.), Power/knowledge: Selected interviews and other writings 1972–1977. Random House.
Foucault, M. (1991). Discipline and punish: The birth of the prison. Random House.
Foucault, M. (1994a). The subject and power. In J. D. Faubion (Ed.), Power: Essential works of Foucault 1954–1984 (Vol. 3). Penguin Books.
Foucault, M. (1994b). The ethics of the concern for the self as a practice of freedom. In P. Rabinow (Ed.), Ethics (Vol. 1). Penguin.
Gledhill, J. (2009). Power in political anthropology. Journal of Power, 2(1), 9–34. https://doi.org/10.1080/17540290902760857
Habermas, J. (1968). Technik und Wissenschaft als ‘Ideologie’. Suhrkamp Verlag. https://doi.org/10.1007/BF01247043
Habermas, J. (1973). Legitimationsprobleme im Spätkonzeptualismus. Suhrkamp Verlag.
Habermas, J. (1984). The theory of communicative action (Vol. 1). Beacon Press.
Habermas, J. (1987). The philosophical discourse of modernity. Polity.
Habermas, J. (1990). Moral consciousness and communicative action. Polity Press.
Habermas, J. (1994). Questions concerning the theory of power. In M. Kelly (Ed.), Critique and power: Recasting the Foucault/Habermas debate. Massachusetts Institute of Technology.
Kelly, M. (Ed.). (1994). Critique and power: Recasting the Foucault/Habermas debate. Massachusetts Institute of Technology.
Maus, I. (2017). Kant. In H. Brunkhorst, R. Kreide, & C. Lafont (Eds.), The Habermas handbook. Columbia University Press. https://doi.org/10.7312/brun16642-011
Murphy, M., & Fleming, T. (Eds.). (2009). Habermas, critical theory and education. Routledge.
Olsson, M. (2006). Michel Foucault: Materialism and education. Routledge.
Søndergaard, D. M., & Hansen, H. R. (2018). Bullying, social exclusion anxiety and longing for belonging. Nordic Studies in Education, 38(4), 319–336. https://doi.org/10.18261/issn.1891-2018-04-03
Thurstone, T. L., & Fernández-Götz, M. (2021). Power from below in the archaeological record: Trends and trajectories. In T. L. Thurstone & M. Fernández-Götz (Eds.), Power from below in premodern societies: The dynamics of political complexity in the archaeological record (pp. 1–39). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009042826.002
Young, R. E. (1992). Critical theory and classroom talk. Multilingual Matters.