گفتمان قدرت و برساختِ حقیقت در حقوق بشر
نوع مقاله: علمی – پژوهشی
نویسنده عطیه رضوی
کارشناس ارشد حقوق بشر
Email: razawi@nebras.eu
ORCID: 0009-0001-8927-8433
DOI: https://doi.org/10.68138/nebras-14004
چکیده
این مقاله به بررسی انتقادی نسبت میان گفتمان قدرت و حقوق بشر با تمرکز بر سازوکارهای تولید حقیقت و مشروعیت در نظریه‌های معاصر می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش این است که چگونه گفتمان‌ها از طریق تولید دانش و صورت‌بندی حقیقت، به شکل‌گیری و تثبیت نظام‌های حقوق بشری و مشروعیت سیاسی آن‌ها کمک می‌کنند. هدف پژوهش ارائه چارچوبِ تلفیقی برای تحلیل گفتمان حقوق بشر در پیوند با نظریه‌های قدرت، هژمونی و حکومت‌مندی است. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل اسنادی با رویکرد تفسیری-انتقادی است و در آن متون کلاسیک و معاصر در حوزه گفتمان قدرت و حقوق بشر به‌صورت مفهومی تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گفتمان‌ها از طریق تولید «رژیم‌های حقیقت» در نهادهای دانشی و رسانه‌ای، به تثبیت مشروعیت حقوق بشر کمک می‌کنند. همچنین فرایندهای سوژه‌سازی، همچون برساخت برخی موقعیت‌های هویتی مانندِ «پناهجو»، در بازتعریف کنش‌های سیاسی و سیاست‌گذاری نقش دارند. در ادامه، مشخص می‌شود که در عصر دیجیتال، فناوری‌های داده‌محور و نظارت الگوریتمی اشکال نوینی از قدرت و کنترل را ایجاد کرده‌اند که مرز میان حفاظت از حقوق و اِعمال نظارت را پیچیده‌تر می‌سازند. در نتیجه، حقوق بشر همزمان به‌مثابۀ مکانیزمِ محدودسازی سلطه و سازوکاری برای حکمرانی و مشروعیت‌بخشی سیاسی عمل می‌کند. در نهایت، پژوهش بر این نکته تأکید دارد که حقوق بشر نه حقیقتِ ثابت، بلکه میدانِ گفتمانی است که میان سلطه و امکان‌های رهایی‌بخش در نوسان قرار دارد و همواره در معرض بازتعریف نظری و اجتماعی است.
واژگان کلیدی: گفتمان قدرت ، حقوق بشر، دانش، حقیقت هژمونی، حکومت‌مندی، مقاومت، مشروعیت
موضوعات: قدرت و گفتمان، نظریۀ انتقادی و مطالعات حقوق بشر
The Discourse of Power and the Social Construction of Truth in Human Rights
Atya Razawi
Senior Human Rights Expert
Email: razawi@nebras.eu | ORCID: 0009-0001-8927-8433
Abstract
This article critically examines the nexus between the discourse of power and human rights, focusing on the mechanisms of truth and legitimacy production within contemporary theories. The primary problem addressed in this study is how discourses contribute to the formation, institutionalization, and political legitimization of human rights systems through the generation of knowledge and the articulation of truth. The objective of this research is to establish an integrative framework for analyzing the discourse of human rights in conjunction with theories of power, hegemony, and governmentality. Utilizing a qualitative methodology based on documentary analysis with an interpretive-critical approach, the study conceptually analyzes classical and contemporary texts within the realms of power discourse and human rights. The findings indicate that discourses facilitate the stabilization of human rights legitimacy by engendering “regimes of truth” across epistemic and media institutions. Furthermore, processes of subjectivation—such as the construction of specific identity positions like the “asylum seeker”—play a pivotal role in redefining political actions and policy-making. The investigation further reveals that in the digital age, data-driven technologies and algorithmic surveillance have forged novel modalities of power and control, rendering the boundary between rights protection and the exercise of surveillance increasingly complex. Consequently, human rights operate simultaneously as a mechanism for limiting domination and as an instrument for governance and political legitimation. Ultimately, this research emphasizes that human rights are not a static or immutable truth, but rather a discursive battlefield oscillating between domination and emancipatory possibilities, perpetually susceptible to theoretical and social redefinition.
Keywords: Power discourse, human rights, knowledge, truth, hegemony, governmentality, resistance, legitimacy
مراجع
جاوید،
محمدجواد؛ رستمی، مرتضی. (۱۳۹۴). ابعاد
نظری و آثار عینی حقوق طبیعی در اسناد و آرای حقوق بشری. فصلنامه مطالعات حقوق
عمومی، ۵۴(۳)،
۵۳۵-۵۵۷.
دریفوس،
هیوبرت(1376). میشل فوکو، فراسوی ساختگرایی و هرمنوتیک، ترجمه حسین بشیریه،
تهران، نشر نی
لوکس،
استیون. (۱۳۹۳). قدرت
(نگرشی رادیکال). ترجمه
عماد افروغ. تهران: انتشارات علم.
Bhuta, N.,
& Vallejo, R. (2024). Human rights in global governance. In N. Bhuta &
R. Vallejo (Eds.), Human rights in global governance (pp. 1–28). Oxford
University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780198940166.003.0001.
Choi-Fitzpatrick,
A. (2022, September 15). The future of human rights (Carr Center
Discussion Paper Series, Issue 2022–08). Carr Center for Human Rights Policy,
Harvard Kennedy School, Harvard University.
Collins, P. H.,
& Bilge, S. (2016). Intersectionality. Polity Press.
DeNardis, L.
(2012). Hidden levers of internet control: An infrastructure-based theory of
internet governance. Information, Communication & Society, 15(5), 720–738.
https://doi.org/10.1080/1369118X.2012.659199.
Dhawan, N.
(2017). Human rights standards: Hegemony, law and politics. Contemporary
Political Theory, 18(S2), 1–4. https://doi.org/10.1057/s41296-017-0180-5.
Eubanks, V.
(2018). Automating inequality: How high-tech tools profile, police, and punish
the poor. St. Martin’s Press.
Fairclough, N.
(2010). Critical discourse analysis: The critical study of language (2nd
ed.). Routledge.
Foucault, M.
(1979). Discipline and punish: The birth of the prison (A. Sheridan,
Trans.). New York, NY: Vintage Books. (Original work published 1975).
Gramsci, A.
(1971). Selections from the prison notebooks (Q. Hoare & G. Nowell
Smith, Eds. & Trans.). New York, NY: International Publishers.
Kennedy, D.
(2010). International human rights movement: Part of the problem? Harvard
Human Rights Journal, 15, 101–125.
Laclau, E.,
& Mouffe, C. (1985). Hegemony and Socialist Strategy: Towards a Radical
Democratic Politics. London: Verso.
Moyn, S.
(2010). The Last Utopia: Human Rights in History. Harvard University Press.
Mutua, M. w.
(2001). Savages, victims, and saviors: The metaphor of human rights. Harvard
International Law Journal, 42(1), 201–245.
https://digitalcommons.law.buffalo.edu/journal_articles/570.
Reisigl, M.,
& Wodak, R. (2017). The discourse-historical approach (DHA). In R. Wodak
& M. Meyer (Eds.), Methods of critical discourse analysis (3rd ed.,
pp. 87–121). SAGE Publications.
Tully, J.
(2014). On global citizenship: James Tully in dialogue. Bloomsbury
Academic.
Wittgenstein,
Ludwig. 1991. The Blue and Brown Books. Hoboken, NJ: Wiley-Blackwell. Accessed July 18, 2020 at
http://taejunomics.blogspot.com/2012/02/blue-book.html
Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism: The fight
for a human future at the new frontier of power. PublicAffairs.