تراژدیِ قدرت در سپهرِ پساحقیقت
نوع مقاله: علمی – پژوهشی
نویسنده: سید حسین اشراق
نویسنده و پژوهشگر فلسفه
Email: eshraq@nebras.eu
ORCID: 0009-0006-2459-4271
DOI: 10.68138/nebras-14001
چکیده
این پژوهش با هدف واکاوی «تراژدیِ قدرت در سپهرِ پساحقیقت» و بازشناسی دگرگونی نسبتِ میان قدرت، حقیقت و اخلاق در دوران معاصر سامان یافته است. مقصود از تراژدیِ قدرت، پارادوکسِ وضعیتی است که در آن، قدرت هم‌زمان با گسترش ظرفیت‌های فناورانه، ارتباطی و کنترلی خود، با بحران معنا، فرسایش افق‌های هنجاری و تضعیف پیوند میان دانش و فضیلت مواجه می‌شود. مسئلۀ اصلی نوشتار، تبیین این دگرگونی در نظمی است که در آن عقلانیت ابزاری به‌تدریج به بازتعریف رابطۀ میان قدرت، حقیقت و اخلاق انجامیده است. این پژوهش با به‌کارگیری روش تحلیل گفتمان انتقادی و رویکرد تبارشناسانه، روند تحول قدرت را از الگوهای انضباطی کلاسیک به‌سوی صورت‌های نوین کنترلی، الگوریتمیک و شکل‌های آشکار پوپولیسم بررسی می‌کند. در این میان، روندی بررسی می‌شود که طی آن، استقلال افق‌های هنجاری اخلاقی در برابر منطق سودآوری، کارآمدی و محاسبه‌پذیری تضعیف می‌شود. افزون بر این، نقش سازوکارهای «انسانیت‌زدایی» در بازآرایی زیست‌جهان اجتماعی و سیاسی مورد توجه قرار می‌گیرد. نوشتار حاضر در کنار بررسی ساختارهای نیهیلیسم کارکردی، به سیاسی‌شدنِ افراطی حقیقت می‌پردازد؛ وضعیتی که در آن حقیقت در منطق رقابت‌های گفتمانی دگرگون شده و عرصۀ سیاست به میدان بسیج عاطفی، قطبی سازی هویتی و بازتولید دشمنی‌های نمادین تبدیل می‌شود. در چنین وضعی، خرد تمدنی و امکان گفتگوی عقلانی در سطح جهانی به حاشیه رانده می‌شود و نوعی انسداد ساختاری در مناسبات بین‌المللی پدید می‌آید که راه را بر کنش‌های رهایی‌بخش می‌بندد. در نهایت، پژوهش حاضر با تحلیل بازتولید تنش‌های هویتی در بسترهای ارتباطی معاصر، بر ضرورت یک «چرخش وجودی» در فهم نسبت میان قدرت، اخلاق و انسان تأکید می‌کند.در این چارچوب، بازاندیشی در پویش فضیلت‌محور و گذار به پارادایم «توانمندی در تعامل با دیگری» به‌عنوان افقی برای پاسداری از حیات اخلاقی و تمدنی در سدۀ بیست‌ویکم پیشنهاد می‌گردد.
واژگان کلیدی: دگردیسی قدرت، اخلاق سیاسی، عقلانیت ابزاری، زیست‌جهان، نیهیلیسم کارکردی، چرخش وجودی، توانمندی در تعامل با دیگری.
موضوعات : فلسفۀ سیاسی معاصر، اخلاق و قدرت سیاسی، مطالعات پساحقیقت و گفتمان سیاسی
Critical Thinking: Reflective Thinking or Thinking Reflectively?
Sayed Hussain Eshraq
Writer and Researcher in Philosophy
Email: eshraq@nebras.eu | ORCID: 0009- 0006- 2459 – 4271
Abstract
This study critically interrogates the “tragedy of power in the post-truth condition”, re-examining the shifting nexus of power, truth, and ethics. By the tragedy of power, we designate the paradox wherein expanding technological, communicative, and regulatory capacities coincide with a crisis of meaning, the erosion of normative horizons, and the severing of knowledge from virtue. This transformation is examined within a historical order shaped by instrumental rationality. Employing critical discourse analysis and a genealogical framework, the study traces power’s shift from classical disciplinary formations to contemporary algorithmic control and overt populism. It analyzes how ethical autonomy is subordinated to profitability, efficiency, and calculability, while technologically mediated systems of dehumanization reshape human subjectivity and collective existence. Alongside functional nihilism, the inquiry addresses the radical politicization of truth—where truth is subsumed by discursive competition and politics becomes an arena of affective mobilization, polarization, and symbolic antagonism. Consequently, rational dialogue is marginalized, producing a structural closure that stifles emancipatory action. Finally, addressing identity-driven tensions in contemporary communicative environments, this study argues for an “existential turn.” It advocates for a transition from power grounded in domination and calculation toward a paradigm of virtue-oriented agency and “capability in relation to the Other,” safeguarding ethical and civilizational life in the twenty-first century through relationality, responsibility, and recognition.
Keywords: Metamorphosis of power, Political ethics, Instrumental rationality, Lifeworld, Functional nihilism, Existential turn, Capability in relation to the Other
مراجع
دریفوس هیوبرت و رابینو پل (1376). فراسوي ساختارگرایی و هرمنوتیک: میشل فوکو .نشر نی: ، تهران.
فوکو، ميشل ( 1384). «حکومتمندي» ترجمۀ افشين جهانديده و نيکو سرخوش، فصلنامه گفتگو، شماره چهل و چهارم.
فوکو، میشل (۱۳۹۹). امنیت، قلمرو، جمعیت: درس‌گفتارهای کلژ دو فرانس ۱۹۷۷-۱۹۷۸. ترجمه م. ج. سعیدی، نشر چشمه.
نش، کيت ( 1380 ). جامعه شناسي سياسي معاصر: جهاني شدن، سياست و قدرت. ترجمۀ محمدتقي دلفروز. تهران: کوير.
Additional Protocol I (1977, Art. 51(3)) outlines these protections. These rules reflect customary international law (International Committee of the Red Cross [ICRC], 2005, pp. 3–8; U.S. Department of the Navy, 2017, § 8.3). All treaty texts and customary rules can be accessed through the ICRC IHL Databases (https://ihl-databases.icrc.org).
Agamben, G. (1998). Homo Sacer: Sovereign Power and Bare Life (D. Heller-Roazen, Trans.). Stanford University Press.
Blackledge, A. (2005). Discourse and power in a multilingual world. John Benjamins Publishing Company.
Debord, G. (2014). The society of the spectacle (K. Knabb, Trans. & annot.). Bureau of Public Secrets. (Original work published 1967).
Deleuze (1992): October, 59, 3–7. The MIT Press.
Deleuze, G. (1992). Postscript on the societies of control. October, 59, 3–7. The MIT Press.
Gordon, G. S. (2004). A war of media, words, newspapers, and radio stations: The ICTR media trial verdict and a new chapter in the international law of hate speech. Virginia Journal of International Law, 45 (1), 139–197.
Derrida, J. (2005). Politics of Friendship. Translated by George Collins.Verso.
Han, B.-C. (2017). Psychopolitics: Neoliberalism and new technologies of power (E. Butler, Trans.). Verso.
Hardt, M., & Negri, A. (2000). Empire. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Li, X., & Zhang, S. (2018). Interdependent hegemony: China’s rise under the emerging new world order. China Quarterly of International Strategic Studies, 4 ( 02 ).
Perkins, J. L. (2024). Speech act theory and textualism’s unfaithful agency problem. Vermont Law Review, 48(3), 446–504.
Mendel, T. (2006). Study on international standards relating to incitement to genocide or racial hatred: For the UN Special Advisor on the Prevention of Genocide. Office of the Special Adviser on the Prevention of Genocide, United Nations.
Risse, M. (2026, April 8). “A whole civilization will die tonight”: The day the American president threatened genocide. Harvard Kennedy School, Carr-Ryan Center. https://www.hks.harvard.edu/centers/carr-ryan/our-work/carr-ryan-commentary/whole-civilization-will-die-tonight-day-american.
Rouvroy, A., & Berns, T. (2013). Algorithmic governmentality and prospects of emancipation. In Réseaux, 177(1). La Découverte. https://www.cairn-int.info/revue-reseaux-2013-1-page-163.htm.
Schmitt, M. N. (2010). Military necessity and humanity in international humanitarian law: Preserving the delicate balance. Virginia Journal of International Law, 50(4), 795–839.
Tisdall, S. (2026, April 4). As Team Trump wage unceasing war on Iran, evangelical nationalists are destroying any moral world order we once had. The Guardian. https://www.theguardian.com/commentisfree/2026/apr/04/donald-trump-iran-war-evangelical-nationalists-moral-world-order-pete-hegseth.
Van Dijk, T. A. (2008). Discourse and power. Palgrave Macmillan.
Wodak, Ruth (2001). “The discourse-historical approach”. In R. Wodak & M. Meyer (Eds.), Methods of Critical Discourse Analysis (pp. 63–94). London: Sage.
Zima, P. V. (2023). Discourse and power: An introduction to critical narratology: Who narrates whom? Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003363613.