دیالکتیک پادقدرت و توسعۀ سیاسی در حکمرانی شبکه ای
نوع مقاله: علمی – پژوهشی
نویسندگان:
حسین ظفری1 ( نویسندۀ مسئول)
دکتر غوث الدین حافد2
محمد صادقی راد3
1. دانشجوی دکتری جامعه شناسی سیاسی، گروه علوم سیاسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
hossin3106@gmail.com ORCID: 0009-0002-7309-7539 ا Email:
2. دکتری جامعه شناسی سیاسی، گروه علوم سیاسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
Email: Gh.Hafed@ase.ui.ac.ir | ORCID: 0009-0000-7012-3645
3. دانشجوی کارشناسی ارشد علوم سیاسی، گروه علوم سیاسی، دانشگاه پیام نور اصفهان
ORCID: 0009-0008-0304-6713| Email: M.s.rad912@gmail.com
DOI: 10.68138/nebras-14008
چکیده
پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش میانجی نهادهای مدنی در تحقق توسعۀ سیاسی در بسترهای نوین حکمرانی شبکه‌ای انجام شده است. مسئلۀ اصلی تحقیق بر این فرض استوار است که حکمرانی شبکه‌ای، به‌رغم ادعاهای مشارکت‌جویانه، در غیابِ عاملیت پادقدرت، مستعد سقوط به ورطۀ سیاست‌زدایی تکنوکراتیک و هژمونی پنهان است. این مطالعه با اتخاذ رویکرد کیفی و با استفاده از روش فراترکیب (بر اساس الگوی هفت‌مرحله‌ای سندلوسکی و باروسو)، به تحلیل ۴۲ سند علمی معتبر در بازۀ زمانی ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۶ پرداخته است. فرآیند انتخاب اسناد بر اساس پروتکل پریزما صورت گرفت و ارزیابی کیفیت آن‌ها با ابزار کاسپ انجام شد؛ همچنین ضریب توافق هولستی (۰/۸۶) پایایی نتایج را تأیید کرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که توسعۀ سیاسی محصول یک سنتز دیالکتیکی میان «ساختار مشبک و پایدار» و «عاملیت پادقدرت مدنی» است. در این چارچوب، پادقدرت به عنوان ظرفیتِ ایجابی نهادهای مدنی برای بازآرایی روابط قدرت تعریف می‌شود که از طریق میانجی‌گری انتقادی، مانع از هضم جامعۀ مدنی در ساختار حکمرانی می‌گردد. نتایج نهایی حاکی از آن است که نقش میانجی نهادهای مدنی تنها در صورتی به توسعۀ سیاسی می‌انجامد که این نهادها بتوانند با حفظ استقلال معرفتی و سازمانی، از وضعیت «مقاومت سلبی» به وضعیت «پادقدرت ایجابی» ارتقا یافته و بر فرایندهای سیاست‌گذاری اثرگذاری معناداری داشته باشند.
واژگان کلیدی: پادقدرت مدنی، حکمرانی شبکه‌ای، توسعۀ سیاسی، نقش میانجی، فراترکیب کیفی،سنتز دیالکتیکی
موضوعات: مطالعات حکمرانی شبکه‌ای و نظریۀ قدرت
Power Between Domination and Meaning: A Comparative Reconsideration of the Concept of Power in Social Theory
Hossein Zafari1, Dr. Ghawsuddin Hafid2, Mohammad Sadeghi Rad3
1. Ph.D. Candidate in Political Sociology, Department of Political Science, Razi University, Kermanshah, Iran. Hossin3106@gmail.com | ORCID: 0009-0002-7309-7539
2. Ph.D. in Political Sociology, Department of Political Science, University of Isfahan, Isfahan, Iran. Gh.Hafed@ase.ui.ac.ir | ORCID: 0009-0000-7012-3645
3. M.A. Student in Political Science, Department of Political Science, Payame Noor University of Isfahan Province, Isfahan, Iran. M.s.rad912@gmail.com | ORCID: 0009-0008-0304-6713
Abstract
This study aims to examine the mediating role of civil institutions in fostering political development within contemporary network governance frameworks. The core premise posits that, despite its participatory claims, network governance is susceptible to technocratic depoliticization and latent hegemony in the absence of counter-power agency. Employing a qualitative approach and utilizing the meta-synthesis method (based on the seven-step model of Sandelowski and Barroso), this research analyzes 42 peer-reviewed scholarly documents published between 2005 and 2026. The document selection process adhered to the PRISMA protocol, and quality assessment was conducted using the CASP tool, with a Holsti’s coefficient of agreement (0.86) confirming the reliability of the findings. The results demonstrate that political development is the outcome of a dialectical synthesis between the “rigid network structure” and the “agency of civic counter-power.” Within this framework, counter-power is conceptualized as the affirmative capacity of civil institutions to reconfigure power relations, thereby preventing the co-optation of civil society into the governance apparatus through critical mediation. The final findings indicate that the mediating role of civil institutions fosters political development only if these institutions—by preserving their epistemic and organizational autonomy—transition from a state of “negative resistance” to “affirmative counter-power” and exert a meaningful influence on policy-making processes.
مراجع
فارسی
سبحانی، سبحان الله؛ شهباز نژاد، رضا و عسگری، علی (1404). بررسی نقش نهادهای مدنی در تقویت حکمرانی مشارکتی؛ مطالعه موردی کشورهای غرب آسیا، دومین همایش بین المللی حکمرانی و کشورداری در ایران،تهران،https://civilica.com/doc/2650437.
قوچانی، محمدمهدی؛ حسین پور،داود؛ محمودزاده، ابراهیم؛ الوانی، سید مهدی و فیروزآبادی، سید ابوالحسن (1396). الگوی حکمرانی شبکه‌ای با تأکید بر توسعه فرآیندهای نوآوری باز در نهادهای تحقیقاتی امنیت سایبری. بهبود مدیریت، 11(4), 33-56.
انگلیسی
Anderson, C. W., & Revers, M. (2018). From counter-power to counter-Pepe: The vagaries of participatory epistemology in a digital age. Media and Communication, 6(4), 24-25.
Beck, U. (2005). Power in the global age: A new global political economy. Polity.
Buckley, K. (2013). Global civil society and transversal hegemony: The globalization-contestation nexus. Routledge.
Büyükbay, C. (2025). Deterritorialized politics: A critical examination of Deleuze and Guattari’s political philosophy. Muhakeme Journal, 8(2), 84–94.
Carroll, W. K. (2010). Crisis, movements, counter-hegemony: In search of the new. Interface, 2(2), 168-198.
Carroll, W. K. (2006). Hegemony, counter-hegemony, anti-hegemony. Socialist Studies/Études Socialistes.
Cerny, P. G., & Prichard, A. (2017). The new anarchy: Globalisation and fragmentation in world politics. Journal of international political theory, 13(3), 378-394.
Curto-López, S., & Uharte Pozas, L. M. (2023). Popular power as subject of democratic transformation: A new power for the emergence of communal democracy. In Contributions to Political Science (pp. 175–193). Springer.
Chakravartty, P. (2007). Governance without politics: Civil society, development and the postcolonial state. International Journal of Communication, 1, 21-21.
Cruz, M. R. (2026). Participatory Action Research as a Bridge between Academia and the People. In Orlando Fals Borda (pp. 79-100). Routledge.
Davies, J. S. (2012). Network governance theory: A Gramscian critique. Environment and Planning A, 44(11), 2687-2704.
Davies, J. (2014). Rethinking urban power and the local state: Hegemony, domination and resistance in neoliberal cities. Urban Studies, 51(15), 3215-3232.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
Messina, I., & Las Heras, J. (2026). Tradition, conflict and transformation: Identity as a contradictory process of union renewal. Economic and Industrial Democracy, 0143831X261485063.
Muhr, T. (2013). Counter-globalization and socialism in the 21st century: The Bolivarian Alliance for the Peoples of Our America (B. K. Gills, Ed.). Routledge.
Tarachand, D. P. (2026). Knowledge and Counter-Power: Phule’s Philosophy of Education an Inclusive and Emancipatory Model. cottish educational review, 58(1), 156-178.
Van de Sande, M. (2015). Fighting with tools: Prefiguration and radical politics in the twenty-first century. Rethinking Marxism, 27(2), 177-194.